ประวัติสวนพฤกษศาสตร์

พ.ศ.2503 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพยายามปกปักยางนา

พ.ศ.2503 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จแปรพระราชฐาน ไปประทับแรม ณ วังไกลกังวล อำเภอหัวหิน จ.ประจวบคีรีขันธ์ เมื่อเสด็จผ่านอำเภอท่ายาง จ.เพชรบุรี สองข้างทางมีต้นยางนาขนาดใหญ่ขึ้นอยู่มาก มีพระราชดำริจะสงวนป่าต้นยางนี้ไว้เป็นสวนสาธารณะ แต่ไม่สามารถจัดถวายตามพระราชประสงค์ เพราะมีราษฎรเข้ามาทำไร่ทำสวนในบริเวณนั้นมาก

พ.ศ.2504 ป่าสาธิตทดลอง

เมื่อไม่สามารถดำเนินการได้ จีงทรงทดลองปลูกต้นยางเอง โดยทรงเพาะเมล็ดที่เก็บจากต้นยางนา และปลูกไว้ในแปลงทดลองป่าสาธิตใกล้พระตำหนักเรือนต้น สวนจิตรลดา ซึ่งแม้ต้นยางที่ท่ายางจะสูญสิ้นแต่พันธุกรรมของต้นยางนาเหล่านั้นยังคงอนุรักษ์ไว้ได้ที่สวนจิตรลดา ต่อมาทรงพระกรุณาโปรเกล้าฯ ให้นำพรรณไม้จากทั่วประเทศมาปลูกในบริเวณที่ประทับสวนจิตรลดา เพื่อให้เป็นที่ศึกษาพรรณไม้

พ.ศ.2528 ทรงให้ใช้เทคโนโลยีเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่ออนุรักษ์พืช

ในวันที่ 9 พ.ค. พ.ศ.2528 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พร้อมด้วยสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเปิดอาคาร ห้องปฏิบัติการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชที่โครงการส่วนพระองค์ฯที่สวนจิตรลดา มีการพัฒนาเทคโนโลยีการเก็บรักษาพันธุกรรมของพืชเอกลักษณ์ในสภาวะปลอดเชื้อในอุณหภูมิต่ำ เพื่อให้สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ในอนาคต

พ.ศ.2529 ทรงให้อนุรักษ์พันธุกรรมหวาย

มีพระราชดำริให้อนุรักษ์และชยายพันธุ์หวายชนิดต่างๆ โดยการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ เตรียมการแก้ปัญหาการขาดแคลนหวายในอนาคต เมื่อขยายพันธุ์ได้ต้นที่สมบูรณ์ของหวาย ก็ได้พระราชทานพระบรมราชานุญาติให้ทำการทดลองปลูกต้นหวายเหล่านั้นในป่ายางนาใกล้พระตำหนักเรือนต้น สวนจิตรลดา

พ.ศ.2529 สวนพืชสมุนไพร

ในปี พ.ศ.2529นอกจากมีพระราชดำริ ให้มีการอนุรักษ์พันธุกรรมหวายแล้ว ยังได้ให้จัดทำสวนพืชสมุนไพรขึ้น ในโครงการส่วนพระองค์ฯสวนจิตรลดา เพื่อรวบรวมสมุนไพรมาปลูกเป็นแปลงสาธิต และรวบรวมข้อมูล สรรพคุณ ตลอดจนการนำไปใช้ประโยชน์ กับทั้งให้มี การศึกษาขยายพันธ์สมุนไพร โดยการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ และเผยแพร่ ความรู้ที่ได้สู่ประชาชน 

พ.ศ.2531 ทรงให้พัฒนาพันธุ์ ผักโดยการผสมสองชั้น

เมิ่อวันที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ.2531 ณ ศาลาดุสิดาลัย สวนจิตรลดา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระราชกระแสกับหม่อมเจ้าจักรพันธ์เพ็ญสิริ จักรพันธ์ ให้ดำเนินการผสมพันธุ์ผักสองชั้น พร้อมกันไปทั้งศูนย์ศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริและในห้องปฏิบัติการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อของโครงการส่วนพระองค์ฯสวนจิตรลดา

พ.ศ.2536 จัดตั้งธนาคารพรรณพืช

เมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ.2535 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีพระราชดำริกับนายแก้วขวัญ วัชโรทัย เลขาธิการพระราชวังและผู้อำนวยการโครงการส่วนพระองค์ฯสวนจิตรลดาให้ดำเนินการอนุรักษ์พรรณพืชของประเทศ โดยพระราชทานให้โครงการส่วนพระองค์ฯสวนจิตรลดา ฝ่ายวิชาการ สำนักพระราชวัง เป็นผู้ดำเนินการ สำหรับงบประมาณดำเนินการนั้น สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมากจากพระราชดำริได้สนับสนุนให้กับโครงการส่วนพระองค์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี โดยการจัดสร้างธนาคารพรรณพืชใน พ.ศ.2536 สำหรับการเก็บรักษาพันธุกรรมพืชที่เป็นเมล็ดและเนื้อเยื่อ